Malatya Kanalizasyon Tüneli

Kayısı kentinde kanalizasyon tüneli neyi çözer, Malatya'da nasıl uygulanır?

Malatya'da kanalizasyon tüneli, yapının dibindeki pis su ağzı MASKİ borusuna yetişemiyorsa, o boruya toprağın içinden varmak için açtığımız yatay, insan boyunda bir geçittir. İşe avluda ya da bahçede açtığımız bir kuyudan başlıyoruz. Oradan şebekeye doğru adım adım ilerliyor, kazdığımız her metrenin tavanını ve yanlarını kasalarla emniyete alıyoruz. Boruyu tabana, sokağa vardığı noktaya dek hiç yükselmeden inecek şekilde yerleştiriyor, iş bitince geçidi toprakla geri dolduruyoruz. Üstteki kayısı bahçesi, avlu taşı ya da asfalt sökülmüyor.

Bu işin çıkış noktası kot farkıdır. Alt kattaki lavabo, duş ya da zemin süzgeci, caddenin altındaki ana borunun dibinden daha alçakta kalırsa su yokuş yukarı çıkamaz ve şebekeye ulaşamaz. Bunun sonucu önce ağır akan bir gider, sonra kalıcı koku, en sonunda da yağmurlu bir gecede bodruma yayılan pis sudur. Sorunu kökünden çözmenin yolu, ana boruya daha aşağıdan, yeterince derinleştiği bir yerden bağlanmaktır. Tünel, bu derinliğe yüzeyi parçalamadan erişmemizi sağlıyor.

Malatya'nın son yıllardaki hikâyesi bu ihtiyacı artırdı. 2020 Sivrice ve 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerden sonra kentte çok sayıda bina yıkıldı, yerlerine yenileri yapıldı; Battalgazi ve Yeşilyurt'ta geniş yeni konut alanları açıldı. Yeni binaların temelleri daha derin, sığınak ve otopark içeren bodrumları daha yaygın. Sokak hattı ise her yerde aynı derinlikte değil. Taşınmanın ilk günlerinde bodrumda hissedilen koku, çoğu zaman bu iki seviye arasındaki uyumsuzluğun ilk habercisi oluyor.

Açtığımız yol, dairelerin içindeki borulara değil, kapı önündeki rögardan caddeye giden dış hatta dahildir. Ana boruya dokunmak MASKİ'nin iznine tabi olduğundan işi iki yönüyle birlikte yürütüyoruz: toprağı doğru okuyup güvenli kazmak ve bağlantıyı resmî çerçeveye uygun kurmak.

Malatya'da alt katların gideri MASKİ hattına neden yetişmiyor?

Seviye açığı dediğimiz şey, binadaki en alçak pis su ağzı ile caddedeki borunun dibi arasında kalan yükseklik eksiğidir. Pis suyun kendiliğinden akabilmesi için bina ile şebeke arasındaki borunun her metresinin bir öncekinden biraz daha aşağıda olması gerekir. Bir yerde bu düşüş kaybolunca boru içinde tortu birikmeye başlar, akış yavaşlar ve hat tıkanır. Malatya'da bu açığı besleyen nedenler kentin coğrafyasından ve yakın geçmişinden geliyor.

İlk neden yerleşimin dağılımıdır. Bugünkü şehir, 19. yüzyılda tarihî Eski Malatya'dan, yani Battalgazi'den batıdaki Aspuzu yöresine taşınarak kuruldu. Kent merkezi yaklaşık 950 metre yükseltide, güneyinde ve batısında Beydağı'nın eteklerine doğru yükselen, kuzeyinde ve doğusunda ise ovaya açılan bir arazi üzerindedir. Yamaca tırmanan Yeşilyurt mahalleleri ile düzlüğe yayılan Battalgazi mahalleleri arasında sokak kotları sürekli değişir. Aynı caddenin iki ucunda bile bir bina hattın üstünde, öteki altında kalabilir.

İkinci neden tarım arazisinin yapılaşmaya açılmasıdır. Battalgazi'de yapılan bir araştırma, tarihî merkez çevresindeki kayısı bahçelerinin ve verimli tarlaların zamanla imar parsellerine dönüştüğünü ortaya koyuyor. Bahçeden konuta dönen düz arazilerde yeni sokakların altyapısı aşamalı olarak döşenir. Önce yapılan binanın bodrumu, sonradan gelen sığ bir hatla buluştuğunda arada fark kalabilir.

Üçüncü neden deprem sonrası yeniden yapılaşmadır. Battalgazi'de Bahçebaşı ve Çamurlu, Yeşilyurt'ta İkizce ve Altay Kışlası çevresi kalıcı konut alanı olarak belirlendi; kent merkezinde de yerinde dönüşümle çok sayıda bina yükseliyor. Bu yapılarda sığınaklı, otoparklı bodrum katlar olağan. Altyapı ise bir yandan yenilenirken bir yandan eski hatlar kullanılmaya devam ediyor. Bodrum kotu sokak borusuyla birlikte hesaplanmamışsa aksaklık, aileler eşyalarını yerleştirdikten haftalar sonra beliriyor.

Dördüncü neden mevsimsel yağıştır. Malatya'da yağmurun önemli kısmı ilkbahar ve sonbahar aylarında düşer; kışın karla birlikte gelen erime suları da şebekeye yük bindirir. Yoğun yağışta ana boru dolduğunda, payı zaten az olan binaların bodrum süzgecinden su geri gelir. Böyle bir olay yaşadıysanız, sadece tıkanıklığı açtırmak yerine binanın seviyesini ölçtürmek sorunun asıl kaynağını gösterir.

Malatya'da bir binanın seviye sorunu yaşadığını ne ele verir?

Seviye açığı nadiren bir günde ortaya çıkar; çoğu zaman aylar boyunca küçük uyarılar verir. Listedeki maddelerden ikisi üçü sizde de varsa mesele muhtemelen sıradan bir tıkanma değildir.

• Şikâyet sadece bodrumda: Yukarıdaki dairelerin giderleri rahat boşalıyor, bodrumdaki lavabo ve tuvalet ise ağır ağır çekiyor.
• Temizlenen hat tekrar duruyor: Tıkanma açıldıktan sonra kısa bir rahatlama oluyor, ardından aynı ağır akış yerine dönüyor; boru içinde suyun sürekli beklediği bir çukur var demektir.
• Kar erimesi ve sağanakla gelen taşma: İlkbaharda ya da yağışlı bir akşamda bodrum süzgecinden su kabarıyor.
• Yeni binada inatçı koku: Taşındığınız binanın sığınak veya otopark tarafında sifon değişimine rağmen koku dinmiyor.
• Rögarda hiç çekilmeyen su: Kapı önündeki muayene bacasının kapağını kaldırdığınızda dipte sürekli bekleyen bir su görüyorsunuz.
• Sokak çalışmasından hemen sonra başlayan sorun: Altyapı yenilemesi biter bitmez alt katın gideri tembelleşiyor.

Bu işaretlerin bir kısmı depremde yarılan, birleşim yerinden ayrılan veya ezilen bir borunun da habercisi olabilir; Malatya iki büyük deprem yaşadığı için bu ihtimal göz ardı edilemez. Hangisi olduğunu tahminle değil, ölçerek ve görerek söylüyoruz. Belirtileri telefonda anlatırsanız sahada önce neye bakacağımızı baştan söyleriz.

Malatya'nın toprak yapısı kazıyı nasıl etkiler?

Malatya'da tünel kazısını en çok belirleyen etken, ovayı kaplayan ince taneli kil ve siltli örtüdür. İnönü Üniversitesi'nde Battalgazi'nin Sarıcıoğlu mevkiinde yapılan bir jeoteknik çalışma, bölgenin ağırlıklı olarak Kuvaterner yaşlı, düşük plastisiteli kil ve siltten oluştuğunu, yeraltı suyunun ise alüvyon içinde yaklaşık üç ile yedi metre arasında bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu, ovaya yakın mahallelerde bodrum seviyesinden biraz aşağıya inen bir tünelin su tablasına yaklaşabileceği anlamına gelir.

İnce taneli zemin kazması kolay görünür, ama özellikle su aldığında karakter değiştirir. Kuruyken dik duran kil, nemlendiğinde yumuşar ve tünel tabanında çamurlaşabilir; silt ise suyla birlikte akmaya yatkındır. Bu yüzden ovaya yakın kesimlerde kasaları sık diziyor, geçidi uzun süre açık bırakmıyor ve tabanı çakılla güçlendirerek boruyu oynamayacak bir yatağa oturtuyoruz. Su sızarsa küçük bir pompayla alıyor, kazıyı metre metre ilerletiyoruz.

Kentin güney ve batısında, Beydağı'na doğru yükselen kesimlerde tablo değişir. Yamaca kurulu mahallelerde toprak daha sıkışık, yer yer çakıl ve iri taş karışıktır. Böyle toprakta geçidin duvarları daha kararlıdır, destek aralığı açılabilir; buna karşılık iri taşlar ve sert bantlar ilerlemeyi yavaşlatır. Gündüzbey gibi su kanallarının ve bahçelerin iç içe geçtiği yamaç mahallelerinde ise sulama suyunun beslediği nemli katmanlarla karşılaşmak mümkündür.

İlin geri kalanında jeoloji daha da çeşitlidir. Kaynaklar ilde volkanik kayaçların, kireçtaşının ve alüvyonun bir arada bulunduğunu, Hekimhan ve Kuluncak çevresinde ise önemli demir yatakları olduğunu belirtir. Darende, Arapgir ve Pütürge'nin engebeli kesimlerinde sert taban birkaç metre altta karşımıza çıkabilir; Yazıhan ve Doğanşehir gibi ova ilçelerinde ise gevşek ve nemli katmanlar daha olasıdır. Ayrıca Malatya Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde yer aldığı için iki büyük sarsıntı sonrasında kimi caddelerde dolgu çökmüş, eski hatlar yer değiştirmiş olabilir. Bu nedenle kazıya geçmeden önce mevcut bacaları açıyor, borunun gerçekte kaç metre aşağıdan geçtiğini gözümüzle doğruluyor ve her işi kendi zemin okumasıyla başlatıyoruz.

Malatya'nın kışı ve yazı çalışma takvimini nasıl şekillendirir?

Malatya'nın iklimi karasal ile Akdeniz arasında bir geçiş gösterir ve bu geçiş tünel takvimini doğrudan etkiler. Kent merkezinde ocak ayı gecelerinin ortalaması sıfırın altındadır; ölçülen en düşük sıcaklık eksi on dokuz derece olarak kayıtlara geçmiştir. Kış soğuk ve karlı, yaz ise sıcak ve kuraktır. İlkbahar ve sonbahar en yağışlı mevsimlerdir ve bu dönemlerde ani sıcaklık değişimleri yaşanır; kayısı üreticilerinin bildiği bahar donları bunun en tanıdık örneğidir.

Kışın en büyük sorun dondur. Donmuş toprak iyi sıkışmaz, kuyu ağzı buz tuttuğunda tehlikeli olur. Bu dönemde kuyu ağzını her akşam örtüyor, dolguyu kuru ve donmamış malzemeyle yapıyor, boruyu donun ulaşamayacağı derinlikte bırakıyoruz. Darende, Arapgir, Hekimhan ve Kuluncak gibi yüksek ilçelerde kar daha uzun süre yerde kaldığı için acil olmayan işleri karların tamamen çekildiği döneme almayı öneriyoruz.

İlkbaharda kar erimesi ve yağmur yeraltı suyunu yükseltir; ovaya yakın mahallelerde tünel tabanına su gelme ihtimali bu aylarda artar. Bekleyebilecek uzun kazılarda en elverişli pencere temmuzdan ekim başına uzanır. Temmuz ve ağustosta geçidin içine fanla hava basıyor, vardiyaları günün serin saatlerine göre düzenliyor ve kanal gazına karşı ölçüm almadan kimseyi içeri sokmuyoruz.

Malatya'da tünelli bağlantı işi sahada adım adım nasıl yürür?

Her iş aynı sırayla ilerler. Bu aşamaları baştan bilmeniz, sürecin nerede olduğunu ve sizden ne beklendiğini anlamayı kolaylaştırır.

1. Seviyenin sahada ölçülmesiBodrumdaki en düşük çıkış ile MASKİ borusunun tabanı arasındaki yükseklik farkını aletle okuyoruz. Kapı önündeki bacayı açarak bugünkü bağlantının hangi yönden geldiğini ve şebekeye hangi derinlikte kavuştuğunu yerinde not ediyoruz.
2. Borunun içine kamerayla bakışDepremden sonra eki açılmış ya da göçmüş bir hat, seviye açığıyla aynı şikâyeti doğurur. Kamerayı borunun içinde gezdirip asıl nedeni ayırıyoruz; bazen kısa bir onarım tünele gerek bırakmıyor.
3. Rota ve izin hazırlığıAna borunun bizim seviyemizin altına indiği noktayı haritada ve sahada buluyoruz. Geçit avlunun sınırını aşıp kamuya ait zemine giriyorsa, gerekecek onayları ve başvuru sırasını size yazılı bir listeyle bırakıyoruz.
4. Giriş kuyusu ve geçit kazısıKuyuyu açıp şebekeye doğru ilerliyoruz. Ovanın killi toprağında kasalar sık, Beydağı yamacının taşlı zemininde daha seyrek dizilir; su gelirse dalgıç pompayla alınır.
5. Borunun döşenmesi ve şebekeye bağlantıBoruyu çakıl ve kumla hazırlanmış yatağa, baştan sona hiç yükselmeyecek bir meyille yerleştiriyoruz. Ek yerlerini sızdırmaz yapıyor, şebekeye girişi idarenin şartlarına uygun kuruyoruz.
6. Akış kontrolü ve geri dolguHatta bol su verip bacaya ulaşışını sizinle birlikte izliyoruz. Sonuçtan emin olunca kuyu ve geçidi kat kat toprakla doldurup sıkıştırıyor, yüzeyi eski hâline getiriyoruz.

Malatya'da seviye sorununa üç farklı cevap: hangisi ne zaman?

Seviye açığını gidermenin üç bilinen yolu vardır; hangisinin seçileceğini toprak, binanın yeri ve bodrumun ne için kullanıldığı belirler. Aşağıda bu üç yolu Malatya'nın şartlarında yan yana görebilirsiniz.

Malatya'da MASKİ hattına bağlanırken izin tarafı nasıl yürür?

Malatya'da musluğa gelen su da, giderden çıkan su da Sayıştay kayıtlarındaki resmî adıyla Malatya Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü'nün, halk arasındaki adıyla MASKİ'nin görev alanındadır. Malatya büyükşehir olduğu için bu sorumluluk yalnızca Yeşilyurt ve Battalgazi ile sınırlı değildir; Arapgir'den Doğanyol'a kadar ilin bütün ilçe ve mahallelerindeki şebeke aynı idareye bağlıdır.

Bina önündeki muayene bacası, mülk sahibinin borusu ile MASKİ şebekesinin ayrıldığı noktadır. Tünel tamamen sizin arsanızda kalıp mevcut bacaya bağlanıyorsa işlemler kısadır. Rota kaldırıma, yola ya da komşu parsele uzanıyor veya şebekeye daha önce bağlantı yapılmamış bir noktadan giriliyorsa, MASKİ'nin bağlantı şartlarına uymak ve kamuya ait zemini açmak için ayrıca onay almak gerekir. Büyükşehir sınırları içinde yol ve kaldırım altında yapılacak kazılar, farklı kurumların çalışmalarını takvime bağlayan altyapı koordinasyon merkezi (AYKOME) aracılığıyla yürür.

Deprem sonrası dönemde pek çok mahallede altyapı yeniden yapıldığı için binanızın bugün hangi hatta bağlı olduğu değişmiş olabilir. İlk ziyarette bunu teyit ediyor, gereken evrakı ve dilekçenin hangi tarafça verileceğini bir sayfalık notla teslim ediyoruz. İdareden habersiz, kayıt dışı bir bağlantı isteğine olumlu yanıt vermiyoruz; bu tür bir bağlantının sonu idari cezayla bitmeyebilir, asfaltın altında oyuk açılıp yolun göçmesine kadar varabilir.

Malatya kanalizasyon tüneli için ödeyeceğiniz tutarı ne şekillendirir?

Yerinde görmeden rakam vermiyoruz, çünkü ovadaki killi bir parsel ile Beydağı yamacındaki taşlı bir bahçenin işi birbirine benzemez. Hesapta ağırlığı olan başlıklar:

• Geçidin boyu: MASKİ borusu bizim kotumuzun altına inene kadar katedilecek metre.
• Kazı derinliği: Yüzeyden uzaklaştıkça kasa sayısı ve iş güvenliği tedbirleri çoğalır.
• Toprağın cinsi: Ovanın kil ve silti, yamacın çakıllı toprağı ya da dağ ilçelerinin kayası birbirinden ayrı hız ve takım gerektirir.
• Yeraltı suyu: Özellikle ilkbaharda su gelirse pompa, fazladan kasa ve daha ufak ilerleme adımları şart olur.
• Ağaçlar ve bahçe düzeni: Kayısı ağaçları, sulama kanalları ve bahçe duvarları rotanın seçimini etkiler.
• Erişim ve bağlantı türü: Kapalı otopark, dar avlu, boru çapı ve şebekeye girişin biçimi.

Sahadan döndükten sonra her gideri ayrı satıra yazan bir teklif hazırlıyoruz. Bu belgede işin süresi, kullanılacak malzeme ve teslim koşulları açıkça yer alır.

Malatya'da yeni bir binaya taşınırken nelere bakmalı?

Deprem sonrası yapılan konutlara taşınan ya da binası yerinde yenilenen aileler için kot farkını baştan önlemek, sonradan çözmekten çok daha kolaydır. Battalgazi'de Bahçebaşı ve Çamurlu, Yeşilyurt'ta İkizce gibi yeni yerleşim alanlarında ve kent merkezinde yükselen yeni binalarda bodrum katlar sığınak, otopark ve depo olarak kullanılıyor.

Kat malikleri ya da site yönetimi olarak şu soruları sormanızı öneriyoruz: Bodrumdaki süzgeçler hangi seviyede, bağlanılan şebeke borusunun tabanı nerede ve aradaki fark meyilli bir boruyla karşılanabiliyor mu? Kalıplar sökülmeden bu sorulara cevap bulmak, aileler yerleştikten sonra bodrumu açmaktan hem kolay hem de çok daha az yorucudur. Bu evrede de gelip kotları okuyabilir, yönetim kuruluna sade bir özet bırakabiliriz.

Depremden etkilenen ailelerin yaşadıklarını biliyoruz. Bu nedenle kimseyi karar vermeye zorlamıyor, lüzumsuz kazı teklif etmiyor, arıza başka bir yerden geliyorsa olduğu gibi anlatıyoruz.

Malatya ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Malatya'nın 13 ilçesi Beydağı yamaçlarından Fırat kıyısındaki ovalara, kayısı bahçelerinden demir madenlerine uzanan farklı koşullara sahip. İlçenizin başlığında oradaki duruma dair notlarımızı bulabilirsiniz.

• Yeşilyurt
• Battalgazi
• Doğanşehir
• Akçadağ
• Darende
• Hekimhan
• Yazıhan
• Pütürge
• Arapgir
• Kuluncak
• Arguvan
• Kale
• Doğanyol

Malatya kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular