Kayseri Kanalizasyon Tüneli

Kayseri'de kanalizasyon tüneli nedir?

Kayseri'de kanalizasyon tüneli dediğimiz şey, en alt katındaki pis su çıkışı sokaktan geçen KASKİ hattına yetişmeyen bir yapıyı, şebekenin daha derin bir kesimine yüzeyi sökmeden bağlamak için toprağın içinden açılan yatay bir geçittir. Ekip, binanın yakınında açtığı tek bir çalışma kuyusuna iner; oradan ana hattın bulunduğu yöne doğru dar bir galeri ilerletir, galerinin tavanını ve yanlarını iksa ile tutar ve tabanına sürekli düşüş veren bir boru yerleştirir. Bağlantı yapılıp su ile sınandıktan sonra galeri sıkıştırılarak kapatılır, kuyunun ağzı da toprakla örtülür.

Bu yöntemin Kayseri'de neden sık konuşulduğunu kentin biçimi açıklar. Şehir, yaklaşık 3.917 metreye yükselen Erciyes Dağı'nın kuzey eteğine kurulmuştur ve kent merkezinden dağa doğru gidildikçe zemin belirgin biçimde yükselir. Aynı caddede bir bina sokak kotunun üstünde, hemen yanındaki bina altında kalabilir. Buna bodrum katların dükkân, depo, kafe ya da daire olarak kullanılması eklenince, en alt kattaki lavabo, tuvalet ve yer süzgeci sokak hattından aşağıda kalır ve su geri döner.

Tünelin yaptığı iş basittir: suyun yukarı tırmanmasını beklemek yerine, hattın kendisine daha aşağıdan ulaşmak. Bağlantının yapılacağı nokta çoğu zaman binanın önündeki sokakta değil, birkaç on metre ötedeki daha alçak bir sokakta ya da hattın derinleştiği bir bacadadır. Bu noktaya kadar yol, kaldırım, avlu taşı ya da bahçe kazılmadan, yerin altından gidilir.

Yaptığımız iş evin içindeki borulara değil, arsanızdan kamu kanalına giden dış bağlantıya dairdir. KASKİ hattına temas eden her müdahale kurumun bilgisi ve izniyle gerçekleşir. Bu yüzden Kayseri'de bir tünel işini iki şey belirler: tüf, bazalt ve alüvyonu birbirinden ayırabilen saha bilgisi ve bağlantının yasal yolunu baştan doğru kuran bir çalışma düzeni.

Kayseri'de kot farkını doğuran yerel sebepler neler?

Kayseri'de kot farkının başlıca sebebi, kentin dağ eteğinde kademeli olarak yükselen bir arazide büyümesidir. Kısaca kot farkı, binadaki en düşük süzgecin seviyesiyle bağlanacağı kanalın tabanı arasındaki yükseklik ilişkisidir. Atık suyun kendi ağırlığıyla yol alması için borunun baştan sona aşağı doğru meyilli olması gerekir. Meyil sağlanamadığında boruda göllenme başlar, ağır parçalar dibe oturur ve tıkanıklık zamanla süreklilik kazanır.

Birinci etken topoğrafya. Merkezden Talas'a, Hisarcık'a ve Gesi'ye doğru zemin dağa yaklaştıkça yükselir. Şebeke hatları sokak boyunca bu eğimi izleyerek döşenir; yokuşun üst ucundaki bir sokakta hat görece sığ kalırken, aşağıdaki ana caddede çok daha derine iner. Yamacın ortasında, sokağa göre bir iki kat aşağıya oturan binalar en sık şikâyet eden grubu oluşturur.

İkinci etken bina tipolojisi. Kayseri'nin merkez ilçelerinde bahçeli tek katlı evler hızla yıkılıp yerlerine yüksek bloklar dikildi. Bu bloklarda kapalı otopark, sığınak, depo ve kazan dairesi için toprağın altına iki kat inmek artık sıradan bir tercih. Bu katların süzgeçleri ve tuvaletleri, çoğu zaman sokaktaki hattın akış seviyesinin altında kalır. Projede gözden kaçan bu ayrıntı, çoğu zaman daireler dolduktan birkaç ay sonra kendini gösterir.

Üçüncü etken eski dokudaki yol düzenlemeleri. Merkezdeki bazı sokaklar yıllar içinde yeniden kaplandı, kaldırımlar yükseltildi, yollar genişletildi. Asfaltın her yeni katmanı, eski yapının kanal çıkışını yola göre biraz daha aşağıda bırakır. Bir zamanlar sorunsuz akan bir bodrum gideri, yol çalışmasından sonra geri tepmeye başlayabilir.

Dördüncü etken hızlı büyüyen mahallelerde şebekenin sonradan gelmesi. KASKİ, nüfusu ve yapılaşması hızla artan bazı bölgelerde hatların kapasitesini artırmak için yeni kanalizasyon hatları döşediğini ve bir kısmını yatay sondajla geçtiğini duyurdu; Yıldırım Beyazıt ve Uğurevler bu çalışmaların yapıldığı mahallelerden. Böyle bir değişiklikten sonra bazı binaların bağlantı kotu ile yeni hattın kotu uyuşmayabilir. Yoğun yağışlarda ise kapasitesi sınırda olan hatlar dolar; kot farkı zaten sınırda olan binaların bodrumunda su yükselir.

Kayseri'de bir binanın kanala yetişemediği nasıl anlaşılır?

Kayseri'de kot farkı genellikle tek bir taşkınla değil, aylarca süren küçük aksiliklerle kendini ele verir. Listedeki durumların birkaçını aynı anda yaşıyorsanız, karşınızdaki şey basit bir tıkanma olmaktan çıkmıştır.

• Sorun hep en alttaki katta: Yukarıdaki dairelerin lavaboları rahatça boşalıyor, fakat bodrumdaki duş teknesinde su bekliyor, rezervuar çekildiğinde klozet ağır ağır boşalıyor.
• Makineyle açılan gider kısa sürede yine doluyor: Usta geliyor, spiral atıyor, birkaç hafta rahatlıyorsunuz; sonra aynı süzgeç yine ağırlaşıyor. Bu tekrar, hattın bir kesiminde suyun sürekli göllendiğini düşündürür.
• Mart ve nisanda artan şikâyet: Erciyes'ten inen kar suyunun şebekeyi doldurduğu haftalarda ya da ani yaz sağanaklarında bodrumdaki ızgaradan bulanık su yükseliyor.
• Pencereler kapalıyken ağırlaşan koku: Kışın kalorifer yanarken alt kat kapalı kaldığında kanal kokusu iyice belirginleşiyor, havalandırma tek başına yetmiyor.
• Bina önündeki rögarda hiç inmeyen su: Parsel bacasının kapağını kaldırdığınızda dipte akmayan, seviyesi günler boyunca değişmeyen bir su birikintisi duruyor.

Benzer tablo, çatlayıp göçmüş, kökle örülmüş bir hat da ortaya çıkarabilir. Bu yüzden teşhisi göz kararıyla koymuyoruz: ilk iş lazerle seviye okuyor, sonra kameralı inceleme yapıyoruz. Yaşadıklarınızı telefonda kısaca anlatırsanız, keşif günü hangi noktalara bakacağımızı önceden planlarız.

Kayseri'nin volkanik toprağı tünel kazısını nasıl etkiler?

Kayseri'de tüneli belirleyen ana etken, kentin volkanik bir dağın eteğine kurulmuş olmasıdır. Kayseri kent yerleşim alanının mühendislik jeolojisini inceleyen akademik bir çalışma, merkez çevresinde dört ana birim tanımlar: Holosen yaşlı alüvyon, tüf, ignimbirit ve bazalt. Bu dört birim tünel ekibine dört ayrı davranış demektir ve çoğu zaman aynı ilçede, hatta aynı güzergâhta yan yana çıkar.

Tüf. Aynı çalışmaya göre kent çevresindeki tüfün kuru birim hacim ağırlığı çok düşük, gözenekliliği çok yüksek ve dayanımı çok düşüktür. Pratikte bu, kazmanın kolay ilerlediği ama galeri duvarının zamanla ufalanabileceği bir malzeme anlamına gelir. Tüf suyu emer; ıslandığında ve donup çözüldüğünde dağılmaya eğilimlidir. Tüf içinde tünel açarken ilerleme adımlarını kısa tutuyor, iksa çerçevelerini sık yerleştiriyor ve tünele su girişini baştan kesiyoruz.

İgnimbirit ve bazalt. İgnimbirit, Kayseri çevresinde yapı ve kaplama taşı olarak kullanılan sert bir volkanik kayaçtır; aynı çalışma onu ve bazaltı Schmidt çekici ölçümlerine göre sert kaya sınıfında değerlendirir. Kentin tarihi surlarının bazalt taşından örülmüş olması da bu kayaçların bölgede ne kadar yaygın olduğunu gösterir. Sert kayada galeri ağır ağır uzar, kazmanın yerini kırıcı alır; buna karşılık duvar kendi kendini taşır ve iksa ihtiyacı azalır. Güzergâhın ortasında bir bazalt bloğuna rastlamak, tünelin yönünü veya derinliğini birkaç metre değiştirmemizi gerektirebilir.

Alüvyon ve dolgu. Dere yataklarında, ova kenarlarında ve eski yerleşimin içinde ise genç alüvyon ile yıllar boyu biriken dolgu katmanları bulunur. Bu katmanlar kum, çakıl ve silt karışımıdır; kazıda dökülmeye yatkındır ve yer yer yeraltı suyu taşır. Talas'ın tarihî dokusunu inceleyen bir çalışmada bahçe kuyularının yüzeye yakın yeraltı suyunun kullanıldığını gösterdiği belirtilir. Böyle noktalarda tünel içine pompa koyuyor ve kazıyı kısa bölümler hâlinde tamamlıyoruz.

Depremsellik de hesaba katılmalı. Aynı mühendislik jeolojisi çalışması, kentin geçmişte Kızılırmak Fayı ve bağlı ikincil faylarla ilişkili orta büyüklükte depremler yaşadığını aktarır. Tünel, çalıştığımız binanın temeline zarar vermeyecek mesafede ve derinlikte planlanır; eski kâgir yapıların yanında temel seviyesini keşifte ayrıca kontrol ediyoruz. Kısacası Kayseri'de güzergâhı haritadan değil, deneme kazısından ve mevcut bacalarda yaptığımız gözlemden çiziyoruz.

Kayseri'nin iklimi tünel çalışmalarını nasıl yönlendirir?

Kayseri'nin karasal iklimi, çalışma takvimini doğrudan şekillendirir. Kentte kar ve ayaz aylarca sürer, yaz ise kuru ve sıcaktır; temmuz gecelerinde bile hava serinler. Yağış yıl içine dağılsa da yaz sonu ve sonbahar başında belirgin biçimde azalır.

Bu tablo pratikte üç kural getirir. Birincisi donmaya karşı derinlik: Toprağın üst katmanına gömülen hat, ayazın sert vurduğu ocak gecelerinde buz tutabilir; tünelle yeni döşediğimiz hattın don etkisinin ulaşamayacağı derinlikte kalmasını kontrol ediyoruz. İkincisi kış ortasında saha düzeni: Donlu günlerde kuyu ağzını örtüyor, kazıdan çıkan toprağı ve dolgu malzemesini donmayacak şekilde saklıyor, harç ve beton gerektiren işleri günün ılık saatlerine kaydırıyoruz.

Üçüncüsü bahar dönemi. Kar erimesiyle birlikte yeraltı suyu seviyesi ve şebekeye giren su miktarı artar; geri tepme şikâyetleri de çoğu zaman bu haftalarda yoğunlaşır. Acil olmayan, uzun ve alüvyon içinde ilerleyecek tünelleri mümkünse yaz ortası ile sonbahar arasındaki kuru döneme planlamayı öneriyoruz. Taşma yaşanan bir binada ise mevsim beklemiyoruz; kışın da su kontrolünü sağlayıp işe başlıyoruz.

Kayseri'de tünel çalışması hangi aşamalardan oluşur?

Melikgazi'de bir apartmanda da çalışsak Sarız'da bir yayla evinde de, iş altı aşamada ilerler. Aşamaları önceden bilmek, sürecin nerede olduğunu takip etmenizi kolaylaştırır.

1. Seviye alma ve saha turuBinanın en düşük gider ağzının kotu ile çevredeki KASKİ rögarlarının taban kotları lazerle okunur. Parsel bacasının kapağı kaldırılır, bağlantının hangi yöne gittiği ve şebekeye ne derinlikte girdiği tespit edilir; alt sokaktaki rögarlar da tek tek ölçülür.
2. Boru içi kameraHattın içine itme kamerası gönderilir. Görüntüde çatlak, oturma, kök ya da ters meyil çıkarsa sorun belki tünelsiz bir tamirle biter. Eski Kayseri evlerinin altında hâlâ duran künk ve beton boruların hâli de bu kayıtta netleşir.
3. Hat çizimi ve resmî onaylarŞebekeye hangi noktadan yeterli düşüşle varılacağı çizilir; tüf, ignimbirit ya da dolgu ihtimali bu çizime işlenir. Kazı parsel sınırını aşacaksa KASKİ ve Büyükşehir tarafında hangi onayların alınacağı size yazıyla bildirilir.
4. Kuyu açma ve yer altında ilerlemeÇalışma kuyusu, bahçede ya da avluda gündelik kullanımı en az aksatacak yere kazılır ve galeri rögara yöneltilir. Tüfte iksa aralığı daraltılır, sert kayada kırıcıya geçilir, su gelirse dalgıç pompa çalıştırılır. Gaz dedektörü yeşil vermeden kimse aşağı inmez.
5. Borunun yerleştirilmesi ve rögara bağlanmaBoru, sıkıştırılmış ince kum üzerine tek yönde ve kırılmasız bir meyille oturtulur; contalı ekler sızdırmazlık için kontrol edilir. Rögara giriş KASKİ'nin istediği detayla, idarenin onayıyla yapılır.
6. Su deneyi, doldurma ve teslimYeni boruya bolca su salınır, rögardaki çıkışı birlikte gözleriz. Her şey yolundaysa galeri ve kuyu ince katmanlar hâlinde doldurulup tokmaklanır, avlu taşı ya da çim yerine konur, iş size teslim edilir.

Kayseri'de hangi çözüm daha mantıklı: tünel, pompa, hendek?

Kot farkının çaresi üç başlıkta toplanır; Kayseri'de doğru seçimi çoğunlukla zemin ve binanın yamaçtaki yeri belirler. Aşağıda üç seçeneği kentin gerçekleriyle yan yana koyduk.

Kayseri'de bağlantı izni nasıl alınır?

Kayseri'de kanal bağlantılarından sorumlu kurum KASKİ'dir. Resmî adıyla Kayseri Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, Melikgazi'den Özvatan'a uzanan 16 ilçenin tamamında suyu dağıtır ve atık suyu toplar. Kapınızın önündeki parsel bacası, sizinle idare arasındaki sınırdır; o noktaya kadar gelen boru mülk sahibine, ötesi KASKİ'ye aittir.

Hangi izinlerin gerekeceğini tünelin geçeceği yer belirler. Kazı baştan sona sizin arsanızda kalıyor ve mevcut bacanın daha derin bir seviyesine bağlanıyorsa evrak işi azdır. Galeri sokağın, kaldırımın ya da refüjün altından geçecekse yahut bağlantı için yeni bir rögar açılacaksa, KASKİ'nin abone bağlantı kurallarına göre başvuru yapılır ve kamuya ait alanda kazı için Büyükşehir'in onayı istenir. Kayseri'de kamusal alan altındaki kazılar, kurumların çalışmalarını birbirine bağlayan AYKOME düzeni içinde değerlendirilir.

Tünelin komşu bir arsanın altından geçmesi gerekiyorsa, o arsanın sahibinden yazılı muvafakat almak da işin parçasıdır. Keşfin sonunda dosyanızın hangi gruba girdiğini, başvuruyu kimin yapacağını ve hangi belgelerin hazırlanacağını size liste hâlinde veriyoruz.

İzinsiz rögar bağlantısı yapmıyoruz, böyle bir talep geldiğinde de kibarca geri çeviriyoruz. Kaçak bağlantı idari ceza doğurduğu gibi, zamanla yol altında boşluk açılıp asfaltın çökmesine de sebep olabilir. Suyla yumuşayan tüf zemininde sızdıran bir bağlantının yaratacağı oyuk daha da hızlı büyür. Bizim için her bağlantı, idarenin kayıtlarında görünen ve yıllar sonra da savunabileceğimiz bir iş olmalı.

Kayseri kanalizasyon tüneli fiyatı nelere bağlı?

Kayseri'de tünel maliyeti için telefonda tek bir rakam söylemiyoruz; çünkü Talas'taki bir yamaç villasıyla Kocasinan'daki bir apartmanın ne zemini ne derinliği ne de güzergâhı aynıdır. Teklifi şekillendiren unsurlar şunlar:

• Yer altında katedilecek mesafe: Binadan yeterince derin rögara kadar galerinin boyu.
• İnilecek seviye: Kuyu ne kadar derinse iksa, havalandırma ve toprak taşıma o kadar artar.
• Karşılaşılacak kayaç: Kolay oyulan ama sürekli desteklenmesi gereken tüf, kırıcı isteyen ignimbirit ve bazalt ya da dökülmeye meyilli dere çökeli farklı emek demektir.
• Su çıkıp çıkmayacağı: Kar suyunun çekildiği haftalarda veya akarsuya yakın arsalarda galeriye dalgıç pompa konur, kazı daha küçük adımlarla ilerler.
• Sahaya giriş imkânı: Dar bir merdiven boşluğu, tavanı basık bir garaj ya da kayısı ağaçlarıyla dolu bir bağ, malzeme taşıma ve kazı düzenini baştan etkiler.
• Boru ve rögar detayları: Çap, boru cinsi ve şebekeye giriş biçimi.
• Takvim: Ocak ve şubatta dona karşı alınan önlemler iş planına eklenir.

Ölçüm bitince size maddeler hâlinde yazılmış bir teklif bırakıyoruz. İçinde işin takvimi, boru ile dolgunun cinsi ve teslim öncesi su denemesi açıkça yazılıdır. Kazıda karşılaşabileceğimiz belirsizlikleri, örneğin beklenmedik bir bazalt bloğunu, de en baştan not ediyoruz.

Erciyes eteğindeki bağ evleri ve villalarda nelere dikkat ediyoruz?

Kayseri'nin dağa yaslanan kesimlerinde, Talas'tan Hisarcık ve Gesi'ye uzanan hatta eğimli arsalara oturmuş müstakil evler, bağ evleri ve villalar yaygındır. Bu evlerin çoğunda bahçeye açılan bir alt kat bulunur ve sorunun kaynağı da genellikle burasıdır: üst kat sokağa göre rahat akarken alt katın gideri sokak hattının altında kalır.

Bu tür evlerde iki şeye özellikle dikkat ediyoruz. İlki bahçe düzeni. Yıllar içinde büyümüş meyve ağaçları, taş duvarlar, sulama hatları ve teraslar açık kazıda kolayca zarar görür. Tünel güzergâhını ağaç köklerinden ve teras duvarlarının temelinden uzak geçecek şekilde çiziyor, kuyuyu da evin arka tarafında, misafirin göz hizasına girmeyen bir noktada açıyoruz.

İkincisi kullanım dönemi. Yazın yoğun kullanılan, kışın kapalı kalan evlerde işi kullanım başlamadan, bahar sonu ya da yaz başında bitirmeyi hedefliyoruz. Ev sahibi kentin başka bir yerinde yaşıyorsa keşif sonuçlarını ve işin ilerleyişini fotoğraflarla aktarıyoruz.

Kayseri ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Kayseri'nin 16 ilçesi, Erciyes eteğindeki yoğun kent dokusundan Uzunyayla'nın yüksek düzlüklerine ve Aladağlar'ın eteğine kadar birbirinden çok farklı koşullar sunar. İlçenize göre öne çıkan durumlar şöyle:

• Melikgazi
• Kocasinan
• Talas
• Hacılar
• İncesu
• Develi
• Bünyan
• Yahyalı
• Pınarbaşı
• Tomarza
• Yeşilhisar
• Sarıoğlan
• Sarız
• Akkışla
• Felahiye
• Özvatan

Kayseri kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular