Erzurum Kanalizasyon Tüneli

Erzurum'da kanalizasyon tüneli hangi derde çare olur?

Erzurum'da bu adla andığımız yöntem; alt katının pis su borusu ESKİ'nin sokak kanalına akmayan bir binayı, şebekenin daha alçak bir rögarına yüzeyi kazmadan bağlamak için toprağın içinde açılan yatay bir galeridir. Usta, yapının yanına indirdiği bir çalışma kuyusundan başlayarak galeriyi rögar yönüne sürer; her ilerlemede tavanı ve yan duvarları destekler, galerinin tabanına da kanala doğru kesintisiz alçalan bir boru yerleştirir. Akış denendikten sonra galeri ve kuyu tokmaklanarak kapatılır.

Erzurum'un bu işe getirdiği özel koşul, iklimidir. Kent yaklaşık 1.890 metre yükseklikte, Türkiye'nin en soğuk il merkezlerinden biridir. Burada bir kanal bağlantısının sadece meyilli olması yetmez; borunun ayazın toprağa işlediği seviyenin altında da kalması gerekir. Toprağa sığ gömülen bir hat ocak ayında donar, çatlar ve bahar geldiğinde bodrumu su basar. Bu nedenle Erzurum'daki galeriler, çoğu ildekinden daha derinde planlanır.

İkinci koşul kot farkıdır. Kent, Palandöken Dağı'nın kuzey eteğinden Karasu ovasına doğru alçalan bir yamaca ve ovanın kenarına yayılmıştır. Yamacın üst tarafındaki sokaklarda kanal görece sığ geçerken, aşağıdaki caddelerde çok daha derine iner. Alt katını konut, işyeri veya ardiye olarak değerlendiren bir yapı, önündeki kanalın altında kalabilir.

Galeri bu iki sorunu birlikte çözer: binayı hem kanalın derin bir noktasına ulaştırır hem de boruyu dondan korunacak derinliğe gömer. Bağlantı ESKİ'nin onayıyla ve kurallarına uygun yapılır; işimiz evin içindeki borular değil, arsadan kamu kanalına giden bağlantı hattıdır.

Erzurum'da kot farkını hangi yerel etkenler doğuruyor?

Erzurum'da kot farkının temelinde, kentin dağ eteği ile düz bir ova arasındaki geçiş kuşağında büyümesi yatar. Bir binanın en düşük süzgeci, bağlanacağı kanalın tabanından aşağıdaysa atık su kendi ağırlığıyla yol alamaz; boruda göllenir, tortular birikir ve tıkanma tekrarlar.

Birinci etken arazinin biçimi. Palandöken ilçesi kentin güney kesimini, Yakutiye ise orta ve kuzey kesimini kapsar. Güneyde, dağa doğru zemin yükselir ve sokaklar yokuşlanır; kuzeyde ise Karasu havzasının düz ve alçak arazisine inilir. Şikâyetlerin çoğu, yokuşun orta kısmında caddeye göre bir kat gömülü kalmış binalardan gelir. Kuzeydeki düz kesimde ise sorun farklıdır: kanallar uzun mesafede meyil kazanmak için sığ döşenir ve derin bodrumlara yetmez.

İkinci etken kentin hızlı yenilenmesi. 2008'de eski merkez ilçenin Yakutiye ve Palandöken olarak ikiye ayrılmasından bu yana, özellikle Palandöken tarafında çok katlı siteler ve yeni konut alanları hızla çoğaldı. Bu projelerde kapalı otopark, sığınak, kazan dairesi ve depo için toprağın altına bir iki kat inmek olağan hâle geldi. Uzun kış nedeniyle otoparkların ve depoların kapalı yapılması, bodrum katların Erzurum'da diğer pek çok ile göre daha yaygın olmasının sebeplerinden biri.

Üçüncü etken eski yapılardaki dönüşüm. 1980'lerden kalma kooperatif binalarında bodrum katlar zamanla daireye, berbere, kahvehaneye ya da atölyeye dönüştürüldü. Alt katlara sonradan yapılan ıslak hacimler, binanın ilk projesindeki bağlantı seviyesinin altında kalır.

Dördüncü etken mevsimdir. Erzurum'da kar örtüsü uzun sürer; mayıs, yılın en yağışlı ayıdır. Baharda kar suyu ve yağmur bir araya geldiğinde şebeke dolar, seviyesi zar zor yeten binaların bodrum ızgaralarından su yükselir. Kış aylarında buz tutan bir baca veya donmuş bir bağlantı hattı, kot farkı olmayan bir binada bile benzer şikâyet doğurabilir; teşhisin önemi buradan gelir.

Erzurum'da kot farkını gösteren işaretler nelerdir?

Erzurum'da seviye sorunu çoğunlukla kışın donmayla karışan, baharda ise taşkına dönüşen bir şikâyet olarak kendini gösterir. Aşağıdaki işaretlerden birkaçı aynı binada tekrar ediyorsa bir seviye ölçümü yaptırmak gerekir.

• Sorun yalnızca en alttaki katta: Apartmanın yukarısındaki daireler sorunsuzken, bodrumdaki daire ya da kazan dairesinin süzgeci ağır boşalıyor.
• Mayıs ayında artan taşkınlar: Kar erimesinin bittiği, yağmurların yoğunlaştığı haftalarda bodrum ızgarasından bulanık su yükseliyor.
• Açtırınca geçen, sonra dönen tıkanma: Ustanın açtığı gider kısa bir rahatlamadan sonra yine ağırlaşmaya başlıyor.
• Kalorifer mevsiminde yoğunlaşan koku: Pencerelerin aylarca kapalı kaldığı kışta bodrumdaki lağım kokusu dağılmıyor.
• Rögarın dibinde hiç azalmayan su: Parsel bacası açıldığında içeride akmayan, seviyesi sabit bir su görülüyor; kışın bu su yüzeyden buz tutabiliyor.
• Her kış aynı noktada donma: Bağlantının belli bir kesimi her yıl donuyorsa, boru büyük olasılıkla hem sığ hem de yeterli meyilden yoksundur.

Bu belirtilerin bazılarının arkasında ayazla yarılmış veya göçmüş bir hat da olabilir. Bu yüzden ilk iş lazerle seviye alıyor, ardından boruya kamera sokuyoruz. Belirtileri telefonda anlatırsanız keşif günü neye odaklanacağımızı önceden planlarız.

Erzurum'un zemini galeri kazısını nasıl etkiler?

Erzurum'da galeriyi belirleyen zemin, büyük ölçüde Palandöken'den ovaya doğru yayılmış alüvyon yelpazesidir. Erzurum şehir merkezinin batı kesimi için hazırlanan ve Mühendislik Bilimleri Dergisi'nde yayımlanan jeoteknik çalışma, bölgeyi beş birime ayırır ve güneyden kuzeye doğru zeminin belirgin biçimde inceldiğini ortaya koyar.

Güney kenar: volkanik kaya ve volkanotortul birimler. Çalışma alanının en güneyinde Palandöken volkanitlerine ait yüksek dayanımlı bazalt, hemen kuzeyinde ise üzeri on ila yirmi beş metre alüvyonla örtülü volkanotortul bir istif bulunur. Bu kesimde galeri yer yer kayaya rastlar; kayada ilerleme yavaştır ve kırıcı gerektirir, ama duvar kendi kendini taşır. Aynı çalışma, bu kuşakta eğimli topoğrafya ve fay hatlarına dikkat çeker.

Orta kesim: kaba kumlu çakıl. Yıldızkent, Yenişehir ve Yunus Emre çevresinde zemin, alüvyon yelpazesinin baş kısmına ait kaba kumlu çakıldan oluşur ve üstünde iki metreyi biraz aşan doğal bir dolgu katmanı bulunur. Atatürk Üniversitesi, İstasyon ve Sanayi çevresinde ise siltli kum mercekleri içeren kumlu çakıl yer alır. Bu zeminlerde kazı makul hızla ilerler; ancak çakıl taneleri iksa olmadan galeri tavanından dökülebilir. İksa çerçevelerini sık tutuyor, ince kum merceklerine denk geldiğimizde ilerleme adımını kısaltıyoruz.

Kuzey kesim: ince taneli alüvyon. Dadaşköy, Şükrüpaşa ve Kazım Karabekir çevresinden kuzeyde Karasu'ya kadar uzanan alanda zemin, çakıl mercekli siltli kumdan oluşur ve çalışmada en zayıf jeoteknik birim olarak tanımlanır. Bu kesimde galeri duvarı kolay dağılır ve su ile birlikte akmaya eğilimlidir. Burada kazıyı çok kısa bölümlerle sürüyor, her bölümü hemen destekliyor, gerekirse pompa ile suyu galeriden uzak tutuyoruz.

Erzurum'da depremsellik ayrı bir başlık olarak ele alınmalı. Aynı çalışma, Karasu havzasının doğu kenarını Dumlu, güney kenarını Palandöken fay zonlarının sınırladığını belirtir; kentin genç alüvyon üzerinde olması da planlamayı zorlaştıran etkenler arasında sayılır. Galeriyi komşu temellerden güvenli uzaklıkta planlıyor, özellikle seksenlerden kalma kooperatif bloklarının dibinde çalışmadan önce temellerinin derinliğini öğreniyoruz. Son bir not: Erzurum'da toprağın üst katmanı kışın donar; donmuş toprağı geçmek hem kuyu açarken hem de geri doldururken ek emek ister.

Erzurum'un dondurucu iklimi kazıyı nasıl şekillendirir?

Erzurum'da iklim, tünel işinin hem tasarımını hem de takvimini belirler. Kentin karasal ikliminde kışlar uzun ve son derece soğuktur: ocak ayında ortalama düşük sıcaklık eksi on altı dereceye yaklaşır, ölçülmüş en soğuk gün eksi otuz yedi derecenin de altına inmiştir ve yılda ortalama altmış günden fazla kar yağar. Yazlar kısa, ılık ve kurudur; ağustos en kurak ay, mayıs ise en yağışlı aydır. Yıllık yağış dört yüz milimetre civarındadır.

Tasarım açısından ilk kural don derinliğidir. Boruyu ayazın inemeyeceği seviyede tutmak, Erzurum'da bir bağlantının uzun ömürlü olmasının ön koşuludur. Bu nedenle kot farkı olmayan ama bağlantısı sığ kalmış binalarda da zaman zaman galeriyle daha derin bir hat kurmayı öneriyoruz.

Takvim açısından ise toprağın donuk olduğu aylar ile çözüldüğü aylar arasında belirgin bir fark vardır. Mayıs sonundan ekim ortasına kadar olan dönem, uzun ve planlı işler için en uygun zamandır. Mayıs ayının yağışları ve kar erimesi yeraltı suyunu yükseltebileceğinden, ovanın ince taneli kesimlerinde yaz ortasını tercih ediyoruz. Kış ortasında acil bir taşkın olursa yine çalışıyoruz: kuyu ağzını ısıtılmış bir örtüyle kapatıyor, hafriyatı ve dolgu malzemesini donmaktan koruyor, harç gerektiren işleri günün en ılık saatlerine bırakıyoruz.

Erzurum'da tünel çalışması hangi basamaklardan geçer?

Yakutiye'de bir apartmanda ya da Tekman'da bir yayla evinde çalışalım, sıralama hiç değişmez: altı basamak. Adımları bilmek, sürecin hangi noktada olduğunu izlemenizi kolaylaştırır.

1. Seviye ve don derinliği tespitiBodrumdaki en düşük süzgeç ile komşu sokaklardaki ESKİ rögarlarının dip kotları lazerle okunur. Mevcut bağlantının hangi derinlikten geçtiği ve donmaya açık olup olmadığı belirlenir; aşağı sokaklardaki rögarlar da tek tek ölçülerek en uygun hedef seçilir.
2. Kameralı hat incelemesiBorunun içine kamera gönderilir. Ayazla yarılmış, çökmüş ya da yanlış meyille döşenmiş bir kesim görülürse sorun belki galerisiz bir onarımla biter. Kamera, eski binaların altındaki hatların gerçek güzergâhını da gösterir.
3. Rota çizimi ve onay süreciGalerinin hangi rögara, hangi derinlikte ve meyille gideceği belirlenir; çakıl, ince kum ya da kaya ihtimali plana yazılır. Kazı parsel sınırını aşacaksa hangi kurumdan hangi yazının alınacağını yazılı olarak bildiririz.
4. Kuyunun açılması ve galeriKuyu için kapı önünü ve araç yolunu tıkamayan bir köşe seçilir; kışsa önce donmuş üst toprak aşılır. Galeri rögara doğru sürülürken iksa zemine göre sıklaştırılır, su gelirse pompa çalıştırılır. Gaz ölçümü temiz çıkmadan kimse aşağı inmez.
5. Boru ve rögar bağlantısıContalı boru, inceltilmiş kum serisinin üstüne hep aynı yöne inecek şekilde ve ayazdan korunacak seviyede yatırılır. Her ek sızdırmazlık için kontrol edilir; rögara bağlantı ESKİ'nin şartnamesine uygun ve izinli olarak gerçekleştirilir.
6. Akış testi ve kapatmaBoruya kovalarca su dökülür, rögara ulaşışını birlikte seyrederiz. Akış kusursuzsa boşluklar ince katlar hâlinde tokmaklanarak kapatılır, taş ya da asfalt eski düzenine getirilir ve anahtar size bırakılır.

Erzurum'da galeri, pompa ve hendek nasıl kıyaslanır?

Kot farkını gidermenin üç yolu var; Erzurum'da tercihi zeminin yanı sıra don ve kış aylarındaki elektrik kesintisi riski belirler. Aşağıdaki tablo üç seçeneği bu koşullarla birlikte ele alıyor.

Erzurum'da ESKİ bağlantısı için hangi onaylar gerekir?

Erzurum'da kanal ağını işleten kurum, Büyükşehir Belediyesine bağlı Erzurum Su ve Kanalizasyon İdaresi'dir; kentte herkes onu ESKİ diye bilir. Büyükşehir yönetimi ilin tamamını kapsadığından, Yakutiye'den Köprüköy'e yirmi ilçede su dağıtımı ve pis su toplama bu idarenin işidir. Kapınızın önündeki parsel bacası, sizin boru hattınızın bittiği ve ESKİ'nin hattının başladığı yerdir.

İzin sürecini galerinin geçeceği yer belirler. Galeri arsanızın içinde başlayıp bitiyor ve var olan bacaya daha aşağıdan giriyorsa yazışma kısa sürer. Hat caddeyi, yaya yolunu veya bir parkı aşıyorsa ya da bağlantı için şebekede yeni bir giriş açılacaksa, ESKİ'ye abone bağlantı başvurusu yapılır ve kamu arazisindeki kazı için ayrıca izin istenir. Erzurum'da yol altındaki kazılar, AYKOME adı verilen altyapı koordinasyon kurulunda karara bağlanır.

Erzurum'a özgü bir ayrıntı da kazı mevsimidir. Kış aylarında kamusal alanda açılan bir kazının yüzeyini kalıcı olarak onarmak zordur; bu nedenle yol altından geçen işlerde onay ve takvimi mümkünse yaz aylarına göre planlıyoruz. Galeri komşu parselin altından geçecekse komşunun yazılı onayı da gereklidir.

Kaçak bağlantı yapmıyoruz. İzinsiz bir rögar girişi yaptırıma yol açabildiği gibi, kontrolsüz yapılan bir bağlantının sızdırması zamanla yol altında boşluk oluşturabilir; donma ve çözülme döngüleri bu boşluğu daha da büyütür. Keşfin ardından dosyanızın hangi sınıfa girdiğini ve hazırlanacak evrakı size liste hâlinde teslim ediyoruz.

Erzurum kanalizasyon tüneli fiyatı hangi unsurlara bağlıdır?

Erzurum'da tünel bedeli ölçüm yapılmadan netleşmez; Palandöken yamacındaki bir sitenin otopark katı ile Dadaşkent'teki bir binanın bodrumu aynı zemine ve derinliğe sahip değildir. Hesabı belirleyen başlıca başlıklar şunlardır:

• Galeri uzunluğu: Bodrumdan, suyu kabul edecek kadar derin olan rögara uzanan yeraltı mesafesi.
• Derinlik: Hem kot farkı hem don seviyesi nedeniyle Erzurum'da kuyular çoğu ilden derindir; derinlik arttıkça iksa ve güvenlik önlemi artar.
• Zemin cinsi: Kaba çakıl, siltli kum ya da kaya farklı hız, ekipman ve destek ister.
• Yeraltı suyu: Kar erimesi döneminde ve ovanın kuzey kesiminde pompa gerekebilir.
• Sahaya erişim: Dar merdivenli girişler, kapalı otoparklar ya da karla kaplı avlular çalışma düzenini etkiler.
• Boru ve bağlantı: Çap, boru cinsi ve ESKİ hattına giriş şekli.
• Mevsim: Donmuş toprağı geçmek ve kış koşullarında çalışmak ek emek gerektirir.

Keşfin sonunda her kalemin karşılığını ayrı satırlarda gösteren bir teklif hazırlıyoruz. Belgede çalışma takvimi, boru cinsi ve teslimden önceki su sınaması yer alır; kazıda çıkabilecek belirsizlikleri de en başta yazıyoruz.

Erzurum'da gider hatlarını dondan korumak için neler yapılmalı?

Erzurum'da bodrum gider sorunlarının bir kısmı kot farkından değil, donmuş bağlantılardan kaynaklanır; bazen ikisi aynı binada birlikte görülür. Kış gelmeden yapılacak birkaç kontrol, ocakta yaşanacak bir taşkının önüne geçebilir.

• Parsel bacasının kapağını eylül sonunda açıp dipte su birikip birikmediğine bakın; duran su kışın buz tutup hattı kapatabilir.
• Bahçe ya da avlu altından geçen bağlantının yaklaşık derinliğini öğrenin; sığ olduğundan şüpheleniyorsanız ölçtürün.
• Bodrumda pompa kullanıyorsanız haznenin ve basma borusunun yalıtımını, şamandıranın çalışmasını kış öncesi kontrol edin.
• Kullanılmayan yazlık ya da bağ evlerinde kış boyunca sifonlarda kalan suyun donmaması için önlem alın.

Her kış aynı noktada donan bir bağlantı, büyük olasılıkla hem sığ hem de yetersiz meyillidir. Böyle bir hattı galeriyle daha derine almak, sorunu her yıl yeniden yaşamaktan kurtarır.

Erzurum ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Erzurum'un 20 ilçesi, kentin yoğun merkezinden Çoruh vadisinin derin yarıklarına, Aras havzasının yüksek ovalarından Palandöken'in eteğine kadar çok farklı koşullar taşır. Aşağıda her ilçenin öne çıkan koşullarını bulabilirsiniz:

• Yakutiye
• Palandöken
• Aziziye
• Oltu
• Horasan
• Pasinler
• Hınıs
• Aşkale
• Tortum
• İspir
• Karayazı
• Tekman
• Narman
• Çat
• Şenkaya
• Uzundere
• Olur
• Karaçoban
• Köprüköy
• Pazaryolu

Erzurum kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular