Afyonkarahisar Kanalizasyon Tüneli

Afyonkarahisar'da kanalizasyon tüneli nasıl bir çözümdür?

Kısaca söylemek gerekirse: Afyonkarahisar'da kanalizasyon tüneli, bodrumdan çıkan pis suyu yukarıdaki sokak borusuna değil, ileride daha derinden geçen belediye kolektörüne ulaştırmak için toprağın içinde kazdığımız, tavanı desteklenmiş dar bir yoldur. Boru bu yolun tabanına meyilli olarak yatırıldığında su hiçbir motora, şalterli hazneye ya da şamandıraya muhtaç kalmadan aşağı süzülür.

Kazı yüzeyde tek bir noktadan başlar. Genellikle bahçenin arka köşesi, apartmanın yan boşluğu ya da otelin servis avlusu seçilir; buraya insanın rahatça inip çıkabileceği bir şaft açılır. Şaftın dibinden ekip yatay doğrultuya geçer ve kolektöre doğru adım adım ilerler. Açılan her kısa bölümün tepesi ve yanları ahşap ya da metal çerçeveyle tutturulur, böylece üstteki toprak yerinde kalır. Kazının sonunda boru yerleştirilir, birleşim yerleri su verilerek sınanır ve geçit yeniden toprakla doldurulur.

İlde bu çözümü en çok üç tür yapı için konuşuyoruz. Birincisi, kale kayasının eteğindeki yokuşlu mahallelerde, sokağa göre aşağıda kalmış arka odaları ve mutfakları olan eski Afyon evleri. İkincisi, kentin ovaya yayılan yeni bölgelerinde garaj ve sığınak katları zemin altına inen apartman ve siteler. Üçüncüsü ise Ömer-Gecek, Gazlıgöl, Heybeli ve Hüdai gibi termal bölgelerde yoğunlaşan otel, apart ve kaplıca evleri; bunların alt katlarında havuz makine daireleri, çamaşırhane ve personel odaları bulunur.

Geçit sadece binanın dışındaki bağlantı borusunu yeniler; mutfak, banyo ya da kolon tesisatına dokunmaz. Ana boru ise belediyenindir ve oraya bağlanırken belediyenin koyduğu kurallar geçerlidir. Bizim için iyi bir iş, hem toprağı doğru okuyan hem de kâğıt üzerinde eksiksiz olan iştir.

Afyonkarahisar'da alt katlar neden belediye borusunun altında kalıyor?

Bunun ilk sebebi şehrin kuruluş yeridir. Afyonkarahisar, deniz seviyesinden ortalama 1.030 metre kadar yükseklikteki bir ovanın kıyısında, ovadan iki yüz metreyi aşkın biçimde sivrilen koyu renkli volkanik bir kayanın dibinde gelişmiştir. Kalenin oturduğu bu kayanın etrafındaki eski mahalleler dik ve dolambaçlı sokaklara sahiptir; kentin yeni yüzü ise ovanın düzlüğüne yayılır. Bu iki farklı arazi, iki farklı kot sorunu üretir.

Kale çevresinde sorun yokuştan doğar. Ana boru sokağın ortasından, sokak nasıl iniyorsa öyle iner. Yamaca oturtulmuş bir evin ön kapısı kaldırım hizasında açılır, ama evin arka yarısı yamacın içine girer. Yıllar içinde kiler olarak kullanılan bu arka bölümler oda, banyo ya da mutfak olunca, oradaki gider kapının önünden geçen borudan daha alçakta kalır.

Ovada ise mesele düzlüktür. Uzun bir hatta meyil kaybetmemek isteyen mühendis, boruyu işin başında olabildiğince yukarıda tutar. Son yıllarda ova tarafında yükselen yüksek apartmanlarda garaj, ardiye ve sığınak gibi hacimler toprağın epey aşağısına iner. İnşaat aşamasında bu katlar için motorlu bir hazne kurulmuş olsa bile, bakım aksadığında ya da elektrik kesildiğinde ilk kuvvetli yağmurda sorun kendini gösterir.

Üçüncü sebep turizmdir. İlin termal havzalarında yakın dönemde pek çok büyük otel, apart ve devremülk inşa edildi. Bu yapıların zemin altı katlarında havuz pompaları, çamaşırhaneler ve personel hacimleri bulunur. Aslen kırsal olan bu bölgelerde şebeke sonradan genişlediği için bazı tesislerin bağlantısı ancak kıl payı yeterli olur.

Dördüncü sebep, merkezdeki yolların defalarca yeniden kaplanmasıdır. Her yeni asfalt katı ya da taş döşeme sokağı biraz daha yükseltir; eski evin çıkış borusu ise yerinde kalır. Baharda yoğunlaşan yağmurlar ve mart sonundaki kar erimesi, bu sınırda kalmış bağlantıların en çok zorlandığı haftalardır.

Afyonkarahisar'daki bir binada kot sorunu kendini nasıl gösterir?

Kot sorunu çoğu zaman bir kerelik bir tıkanma gibi değil, mevsime ve saate göre şiddetlenen bir rahatsızlık gibi davranır. Aşağıdaki maddelerden birkaçı size tanıdık geliyorsa, nivoyla bir ölçüm yaptırmak iyi olur.

• Sadece aşağıdaki gider ağırlaşıyor: Üst katlarda hiç şikâyet olmazken bodrumdaki ya da yokuşa gömülü katın lavabosu ve klozeti geç boşalır.
• Makine kısa süre işe yarıyor: Boruyu açtırırsınız, birkaç hafta rahatlarsınız, sonra aynı tablo baştan başlar.
• Nisan ve mayıs sağanaklarında taşma: Kuvvetli yağışta ya da kar hızla eriyince alt kattaki süzgeçten kirli su çıkar.
• İnatçı koku: Pencereler açık dursa bile alt katta lağım kokusu eksik olmaz.
• Rögarda durgun su: Kapı önündeki muayene bacası açıldığında dipte hareket etmeyen bir su görülür.
• Otelde dolu günlerde sıkıntı: Termal tesislerde havuz boşaltıldığında ya da odalar dolduğunda alt kattaki giderler yetişmez.

Aynı belirtiler yarılmış ya da içini kök sarmış bir hattan da doğabilir. Hangisi olduğunu önce yükseklik okuması, sonra görüntüleme ile netleştiriyoruz.

Afyonkarahisar'ın volkanik ve ova zemini kazıyı nasıl etkiler?

Afyonkarahisar'da toprağın altı, birkaç yüz metre içinde sert volkanik kayadan yumuşak ova çamuruna dönüşebilecek kadar değişkendir. Kentin simgesi olan kale, yaklaşık 226 metre yüksekliğinde trakit bir kaya kütlesinin üzerinde durur. Bu kaya, bölgede bir zamanlar etkin olan volkanizmanın bıraktığı izlerden biridir. Kale eteğindeki mahallelerde birkaç metre kazınca kayaya rastlamak şaşırtıcı değildir.

Kayalık parselde ilerlemek zahmetlidir; kazma yerine kırıcı uçlar devreye girer ve günlük ilerleme kısalır. Öte yandan kayanın içinde açılan geçit kendini iyi taşır, destek ihtiyacı azalır. Bu mahallelerde şaftın yerini seçmeden önce kayanın nereden başladığına ve bitişik evlerin temellerinin neye oturduğuna bakıyoruz.

Ova tarafında durum tersine döner. Akarçay'ın ve eski göllerin bıraktığı alüvyon, kil ve silt kolay kazılır ama kazının yan duvarları birkaç saat içinde dökülmeye başlayabilir. Islak aylarda su seviyesi de yükselir. Bu yüzden ovadaki işlerde kasaları sık diziyor, geçidi kısa parçalar halinde açıyor ve her parçaya boruyu yerleştirmeden bir sonrakine geçmiyoruz.

Termal sahalar ayrı bir başlıktır. Ömer-Gecek, Gazlıgöl, Heybeli ve Sandıklı üzerine yapılan jeolojik çalışmalar, bu alanlarda alüvyon ve traverten gibi genç birimlerin yanında tüf, aglomera ve kiltaşı katmanlarının bulunduğunu ortaya koyar; Gazlıgöl'de kiltaşı sıcak suyun üstünü örten tabaka olarak tanımlanır. Bu tür katmanlar ıslandığında gevşeyebilir, sıcak suya yakın kesimlerde ise çalışma ortamı nemli ve ılık olur.

İlin diğer köşelerinde de farklı zeminler vardır. İscehisar çevresindeki mermer, Roma döneminden beri çıkarılan sert ve kristalli bir taştır. Sultan Dağları ile Emirdağ'ın eteklerinde yamaç molozu, Eber ve Akşehir göllerinin kıyı ovalarında ise ince gölsel çökeller görülür. Dinar çevresi, 1995'teki depremin hatırlattığı gibi, etkin bir fay kuşağına yakındır.

Kısacası Afyonkarahisar'da rota masa başında çizilmez. Keşifte civardaki rögarlarda suyun hangi seviyede durduğuna bakıyor, gerektiğinde bir iki metrelik bir sondaj çukuru kazıp toprağın cinsini gözümüzle görüyoruz.

Afyonkarahisar'ın soğuk kışı ve bahar yağışları çalışmayı nasıl etkiler?

Afyonkarahisar'da iklim tam anlamıyla karasaldır: aylarca süren ayazlı bir kışın ardından susuz ve bunaltıcı bir yaz gelir. Uzun yıllık ortalamaya göre ilde yılda 444 milimetre kadar yağış düşer; bunun en yoğun kısmı nisan ve mayısa, en azı temmuz ve ağustosa denk gelir. Termometrenin sıfırın altına indiği gün sayısı yılda ortalama seksen dokuzu bulur.

Bu tablo işimize önce ayaz olarak yansır. İlde 1948'in son günlerinde eksi 27 dereceye yakın bir soğuk ölçülmüştür. Yerin birkaç metre altındaki geçitte soğuk pek hissedilmez, ama şaftın ağzı buzlanır, kenara yığılan toprak taşlaşır. Kış işlerinde şaftı brandayla örtüyor, buz tutmuş toprağı geri doldurmuyor, yeni boruyu ayazın işleyemeyeceği derinlikte bırakıyoruz.

İkinci etki, baharın ova toprağına getirdiği sudur. Eriyen kar ve nisan-mayıs yağmurları ovadaki su seviyesini birkaç hafta içinde yükseltir. Beklemesinde sakınca olmayan, ovadaki uzun hatlar için temmuzdan ekim sonuna kadarki aylar idealdir. Bodrumun su aldığı, beklemeye tahammülü olmayan durumlarda ise takvime bakmadan sahaya çıkıyoruz.

Üçüncü etki, termal sezonla ilgilidir. Kaplıca otellerinin en kalabalık olduğu dönem sonbahar ve kıştır; bu tesislerdeki planlı işleri haziran ya da eylül başı gibi daha sakin haftalara almayı öneriyoruz.

Afyonkarahisar'da bir tünel bağlantısı hangi aşamalardan oluşur?

Kale eteğindeki taş bir ev de olsa Sandıklı'daki bir otel de olsa yol haritamız altı durağa ayrılır. Hangi durakta ne olacağını bilmek, sürprizleri azaltır.

1. Ölçüm ve eski hattın izini sürmeBinanın en derindeki atık su noktası ile belediye borusunun tabanı nivo aletiyle aynı sabit noktaya bağlanarak okunur. Kapıdaki rögar açılır, eski borunun ana hatta hangi doğrultudan ve kaç santim farkla katıldığı tespit edilir.
2. Kameralı incelemeBinadan rögara uzanan boru, ucunda ışık olan bir kamerayla baştan sona taranır. Yarık, basık kesit, kök saçağı ya da geri meyil varsa görüntüyü birlikte izleriz. Kusur tek bir noktadaysa, geçit yerine sadece o metrenin yenilenmesini söyleriz.
3. Rota ve belediye başvurusuAna borunun yeterince alçaldığı yer seçilir. Geçidin rotası komşu duvar temellerinden, büyük ağaçlardan, doğalgaz ve içme suyu borularından uzak tutulacak şekilde çizilir. Asfalt kesimi ya da ana hatta yeni bir giriş söz konusuysa başvuru evrakı derlenir.
4. Şaft ve yatay ilerlemeŞaft, ev halkının ve otel misafirlerinin yolunu en az kesecek köşede kazılır. Ova toprağında çerçeveler sık, kale eteğindeki kayada daha seyrek konur. Ekip günlük ilerlemeyi toprağın gösterdiği dirence göre ayarlar.
5. Boru döşeme ve ana hatta girişKum yatağı dövülerek düzlenir, boru bunun üstüne ana hatta doğru sürekli alçalan bir meyille yatırılır. Kolektöre giriş belediyenin onayladığı tipte bir ek ile yapılır, contaların her biri tek tek kontrol edilir.
6. Sınama, doldurma, toparlamaAlt kattaki musluklar açılır, suyun ana hatta kavuştuğu rögar izlenir. Gerekirse kamera son bir tur atar. Geçit ince katmanlarla doldurulup her katmanda tokmaklanır; şaft kapanır, üstteki kaplama yerine döşenir.

Afyonkarahisar'da tünel, pompa ve hendek arasında nasıl karar verilir?

Derinde kalmış bir gidere karşı üç yol vardır. Kale çevresinin kayalık yokuşlarında doğru olan, ovanın ıslak arsalarında yanlış olabilir; tablo bu farkı özetliyor.

Afyonkarahisar'da kolektöre bağlanmak için hangi kurumdan izin alınır?

Afyonkarahisar bir büyükşehir olmadığından, büyük kentlerdeki gibi tüzel kişiliği olan ayrı bir kurum bulunmaz. Merkezin şebekesi, Afyonkarahisar Belediyesine bağlı Su ve Kanalizasyon Müdürlüğünce işletilir; belediyenin ihale kayıtlarında da bu birim sorumlu müdürlük olarak görünür. Sandıklı, Bolvadin, Dinar, Emirdağ ve öteki ilçelerde ise yetki her ilçenin kendi belediyesindedir. Kolektörün kotunu kayıtlarında tutan, bağlantıya onay veren ve asfalt kesimine ruhsat düzenleyen makam bu belediyelerdir.

Mülk sahibi ile belediye arasındaki sınır, kapı önündeki rögardır. Evin içinden rögara kadar olan boru sizin, rögardan sonrası belediyenin sorumluluğundadır. Geçit tümüyle sizin bahçenizde kalıp mevcut rögara yalnızca daha alttan giriyorsa evrak yükü hafiftir. Kaldırım ya da asfalt kesilecekse veya kolektörde yeni bir giriş açılacaksa, belediyenin teknik koşullarını sağlamak ve kazı ruhsatı çıkarmak gerekir. Büyükşehirlerde bu işi koordine eden kurullar burada bulunmaz; ruhsatı belediye kendisi düzenler.

Kale çevresindeki tescilli yapıların bulunduğu sokaklarda ve İscehisar ile İhsaniye gibi antik yerleşimlerin içinde ya da yakınında kalan parsellerde kültür varlıklarını koruma kuralları da işin içine girebilir. Bu parsellerde ilk kazmayı vurmadan önce alanın sicilini öğreniyor, gerekiyorsa kurul kararını bekliyoruz.

Keşif sonunda size kısa bir yazı bırakıyoruz: işin ruhsat gerektirip gerektirmediği, hazırlanacak belgeler ve dilekçenin nereye verileceği. Belediyeye sormadan ana boruya bağlanmak para cezası doğurabildiği gibi yolun altında zamanla boşluk açabilir; o yüzden böyle talepleri reddediyoruz.

Afyonkarahisar kanalizasyon tüneli fiyatını ne belirler?

Afyonkarahisar'da bir tünelin bedeli, arsanın nerede olduğuna, toprağın cinsine ve ana borunun uzaklığına bağlı olarak epey değişir. Teklifimizi şu başlıklara göre kuruyoruz:

• Mesafe: Ana borunun yeterince alçaldığı yere ulaşmak için kazılacak metraj.
• Derinlik: İnilecek metre arttıkça kasa sayısı ve emniyet tedbirleri de çoğalır.
• Zemin cinsi: Ovanın yumuşak alüvyonu sık destek, kale eteğinin trakit kayası kırıcı uç ve sabır ister.
• Su: Kazıda su toplanırsa sürekli boşaltma gerekir, ilerleme yavaşlar.
• Çalışma alanı: Kale eteğinde el arabasının bile zor girdiği bir avlu ile termal bir otelin servis bahçesi aynı lojistiği gerektirmez.
• Boru ve ek parçalar: Borunun kalınlığı, malzemesi ve kolektöre giriş elemanı.
• Ruhsat: Asfalt kesimi gerektiren işlerde belediye onayının süresi.

Ölçüm tamamlandığında satır satır ayrılmış, imzalı bir fiyat yazısı sunuyoruz. Yazıda tahmini süre, kullanılacak boru ve işi bitirmeden önce bodrumda yapacağımız su denemesi de belirtilir.

Afyonkarahisar'ın termal otelleri ve kaplıca evleri için neler yapıyoruz?

Afyonkarahisar termal turizmin başkenti diye anılır ve ilde birbirinden ayrı dört termal havza bulunur. Merkeze bağlı Ömer-Gecek, İhsaniye ilçesine bağlı ve kent merkezinden yaklaşık 25 kilometre uzaktaki Gazlıgöl, Bolvadin'deki Heybeli ve Sandıklı'daki, iki bin yıllık geçmişe sahip olduğu söylenen Hüdai bunların başında gelir. Yapılan jeotermometre çalışmaları, bu sahaların derinindeki rezervuar sıcaklıklarının yüz dereceyi aşabildiğini gösterir.

Bu bölgelerdeki büyük oteller ve kaplıca evleri tek bir apartmanın birkaç katı kadar atık su üretebilir: havuz boşaltmaları, onlarca odanın banyoları, büyük mutfaklar ve çamaşırhaneler çoğu zaman aynı saatte çalışır. Toprak da çoğu zaman nemli ve katmanları değişkendir. Bu tesislerde boru kesitini en yoğun saate göre hesaplıyor, rotanın sıcak su hatlarına ya da kuyularına yaklaşıp yaklaşmadığını tesis yönetimiyle birlikte kontrol ediyoruz.

Otelde iş yaparken önceliğimiz misafirin bunu fark etmemesidir. Şaftı lobiden ve havuz alanından uzak bir servis bahçesine yerleştiriyor, gürültülü işleri gün ortasına sıkıştırıyor ve mümkünse sezon dışını tercih ediyoruz. Ani bir taşmada ise gece ya da sabaha karşı, tesisin en sakin saatlerinde sahaya çıkabiliyoruz.

Afyonkarahisar ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Afyonkarahisar'ın 18 ilçesinde volkanik kaya üstündeki tarihî merkezden kaplıca kasabalarına, göl kıyısı ovalardan mermer ocaklarına uzanan geniş bir yelpazeyle karşılaşıyoruz. İlçelerin her birinde gözlediğimiz başlıca durumlar şöyle:

• Afyonkarahisar Merkez
• Sandıklı
• Dinar
• Bolvadin
• Emirdağ
• Çay
• Şuhut
• Sinanpaşa
• İhsaniye
• İscehisar
• Sultandağı
• Dazkırı
• Başmakçı
• Çobanlar
• Evciler
• Hocalar
• Kızılören
• Bayat

Afyonkarahisar kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular